CPO Nijverhoek CPO Nijverhoek Jan Kok

De Nijverhoek bestaat uit 32 kluswoningen op het Eiland van Feijenoord die in Collectief Particulier Opdrachtgeverschap zijn gerenoveerd. Oorspronkelijk gerealiseerd in de jaren 1890 aan de Nassauhaven, waar schepen aanmeerden als laatste stop richting het verdere binnenland, maakten de woningen meerdere transformaties mee. Na decennia als sociale huurwoning te hebben gefungeerd, stonden de woningen vanwege kostbaar funderingsherstel en verduurzaming op de nominatie om gesloopt te worden.

De architectonische en cultuurhistorische kwaliteit hebben de gemeente Rotterdam en toenmalige eigenaar Woonstad Rotterdam echter anders doen besluiten. Door de woningen als kluswoningen te verkopen, is het niet alleen mogelijk gebleken de panden hoogwaardig te renoveren maar ook om nieuwe, betrokken bewoners naar de wijk te trekken. De vorige bewoners kregen vanuit Woonstad de mogelijkheid om binnen de wijk door te verhuizen naar een nieuwbouwwoning.

Onder begeleiding van Urbannerdam (later: Steenvlinder) organiseerden de bewoners zich in een collectief dat verantwoordelijk was voor de het gehele proces: van selectie van architect, aannemer en adviseurs, het opstellen van kostenramingen en planningen, tot onderlinge afstemming over gezamenlijke keuzes. Met een eigen bestuur en verschillende werkgroepen (o.a. voor ontwerp, aanbesteding, duurzaamheid en buitenruimte) vormde de CPO-groep een slagvaardig collectief.

Het blok bestaat uit verschillende typen stadswoningen en appartementen. In het ontwerp door Vanschagen Architecten werd een balans gezocht tussen collectieve uitstraling en individuele keuzes: de gevels tonen samenhang, terwijl plint en dak ruimte bieden voor variatie. Per woning werd de keuze gemaakt om de dakopbouwen uit de jaren ’80 te renoveren, aan te passen of te slopen, met als resultaat een gevarieerd ‘dakdorp' uitstijgend boven de oorspronkelijke gevels. Op straatniveau versterken de dubbele deuren, gevarieerde raamverdeling en de inrichting van een Hollandse stoep de relatie met de buitenruimte, resulterend in een levendig straatbeeld met volop ruimte voor ontmoeting.

De ontwerpopgave richtte zich op het realiseren van maximale (leef)kwaliteit zowel op het niveau van het blok als dat van de individuele woning. Het oorspronkelijke negentiende-eeuwse gevelbeeld werd in ere hersteld, en de ambitie op het gebied van duurzaamheid lag hoog, waarbij collectief gekozen is voor het toepassen van triple glas en nieuwbouwwaardes voor isolatie.

Om zowel het proces als de samenhang van het ontwerp te bewaken, werkten architect, opdrachtgever en aannemer BIK Bouw nauw samen. In dit samenspel adviseerde Vanschagen Architecten niet alleen over collectieve (ontwerp)keuzes, maar ook over de vertaling van individuele woonwensen in de plattegronden. Dit heeft geleid tot een grote variatie aan indelingen en materialisatie binnen één bouwblok.

Na een collectieve planvormingsperiode, aanbesteding, sloop van de inbouw en de renovatie van het casco, volgde de individuele afbouw van de woningen. Ook hier werd de kracht van het collectief benut, waarbij kennis, ervaring en ideeën werden uitgewisseld, materialen gezamenlijk werden ingekocht en gereedschap werd gedeeld.

CPO De Nijverhoek laat zien dat een waardevol alternatief voor sloop bestaat, waarbij behoud en verbetering centraal staan. Daarnaast laat het zien dat een gemeenschappelijk proces niet alleen leidt tot kwalitatieve woningen, maar ook zorgt voor meer verbinding tussen buren onderling én met de bredere buurt.